درسنامه آموزشی فارسی کلاس ششم

بدان که قصّه خواندن و شنیدن، فایده‌ی بسیاری دارد:
آگاه باش که داستان (قصه) خواندن و شنیدن فایده‌های بسیاری دارد.

اوّل آنکه از احوال گذشتگان خبردار شود.
فایده‌ی اوّل این است که از تاریخ و سرگذشت پیشینیان آگاه می‌شود.

دویم آنکه چون عجایب بشنود، نظر او به قدرتِ الهی، گشاده گردد.
فایده‌ی دوم این است که وقتی انسان درباره شگفتی‌های جهان می‌خواند شناخت او نسبت به قدرت خداوند بیشتر می‌شود.

سیُم، چون محنت و شدت گذشتگان شنَوَد، داند که هیچ کس از بند محنت آزاد نبوده است، او را تسلّی باشد.
فایده‌ی سوّم این است که وقتی داستان رنج و سختی‌هایی که گذشته گان کشیده اند را می‌فهمد به این نکته پی می‌برد که هیچ کس بدون رنج و درد نبوده و این سختی‌ها فقط برای او نیست در نتیجه موجب کم شدن غم و اندوه او می‌شود.

چهارم، چون زوال مُلک و مال سلاطین گذشته شنود، دل از مال دنیا و دنیا بردارد و داند که با کس، وفا نکرده و نخواهد کرد.
فایده‌ی چهارم این است که وقتی اخبار نابودی و تباهی سرزمین و اموال پادشاهان گذشته را می‌شنود دیگر به مال دنیا دل نمی‌بنند چون می‌داند که دنیا و مال دنیا به هیچ کس وفادار نمانده و نخواهد ماند. 

پنجم، عبرت بسیار و تجربه‌ی بی‌شمار او را حاصل شود.
فایده‌ی پنجم این است که پند فراوانی می‌گیرد و تجربه زیادی به دست می‌آورد.

و خدای تعالی با حضرت رسول (ص) می‌گوید: «ای محمّد، ما از قصّه‌های رسولان و خبرهای پیغمبران بر تو می‌خوانیم؛ آنچه بدان، دل را ثابت گردانیم و فایده‌های کلی تو را حاصل گردد» (قرآن کریم، سوره‌ی هود، آیه‌ی 120).
خداوند بلند مرتبه به پیامبر (ص) می‌گوید: «ای محمد ما داستان‌های پیامبران (قبل از تو) و اخبار پیغمبران را برای تو می‌خوانیم (روایت می‌کنیم) و از آنها سودهای بی‌اندازه به تو می‌رسد. 

پس معلوم شد که در قصه‌های گذشتگان، فایده‌ای هست و خواننده و گوینده و شنونده را از آن فایده رسد. اگر پرسند که قصّه خوانی، چند نوع است، بگوی دو نوع: اول حکایت و دویم نظم خوانی.
پس مشخص شد که دانستن داستان‌های گذشتگان فایده‌هایی دارد که هم برای خواننده و هم گوینده و هم شنونده مفید است. اگر از تو پرسیدند که قصّه گویی چند نوع است؟ بگو دو نوع: اول داستان‌هایی که به صورت حکایت است دوم داستان‌هایی که در قالب شعر است.

اگر پرسند که آداب حکایت گویان چند است،
اگر از تو پرسیدند که قصّه گویان چه گونه حکایتی را بیان می‌کنند؟

بگوی: اول آنکه قصه‌ای که ادا خواهد کرد، باید که بر استاد خوانده باشد و با خود تکرار کرده باشد تا فرو نماند. دویم آنکه چُست و چالاک به سخن در آید و خام نباشد.
بگو اول این که فرد قصّه‌ای را که می‌خواهد بازگو کند برای یک استاد بخواند و هچنین با خود تمرین کرده باشد تا در هنگام قصّه گویی چیزی را از یاد نبرد. دوم این که در فن سخن گفتن چابک و زرنگ باشد و بی‌تجربه نباشد.

سیُم باید که داند که جماعت، لایق چه نوع سخن است، بیشتر، از آن گوید که مردم، راغب آن باشند.
سوم این که باید بداند چه سخنی برای شنوندگان مناسب است و بیشتر در مورد مطالبی حرف بزند که مردم می‌‌پسندند،

چهارم، نثر را وقت وقت به نظم آراسته گرداند که بزرگان گفته‌اند: نظم در قصّه خوانی چون نمک است در دیگ؛ اگر کم باشد، طعام بی‌مزه بوَد و اگر بسیار گردد شور شود؛ پس اعتدال، نگاه باید داشت.
چهارم این که باید در زمان‌های مناسب در بین قصّه ساده خود از شعر نیز استفاده کند زیرا بزرگان گفته اند شعر در میان قصه خواندن مانند نمک زدن به غذا است اگر کم بزنی غذا بی‌مزه می‌شود و اگر زیاد بزنی غذا شور می‌شود پس باید میانه‌روی کرد.

پنجم، سخنانِ محال و گزاف نگوید که در چشم مردم، سبک شود.
پنجم این که سخنان غیر ممکن و بیهوده نگوید زیرا در چشم مردم، ارزش و شان خود را از دست می‌دهد.

اگر پرسند که آدابِ نظم خوانی چند است،
اگر بپرسند که آداب شعر خوانی چگونه است؟

بگوی: اول آنکه به آهنگ خواند.
بگو اول این که آهنگ و وزن شعر را درست رعایت کند.

دویم، سخن را در دل مردم بنشاند.
دوم این که شعر را طوری بخواند که در مردم تاثیر گذار باشد. 

سیم، اگر بیتی مشکل پیش آید، شرح آن با حاضران بگوید.
سوم این که اگر در میان شعر بیتی بود که فهم آن برای دیگران مشکل بود آن بیت را توضیح بدهد. 

چهارم، چنان نکند که مستمع، مَلول گردد.
چهارم این که به شکلی سخن نگویید که شنوده خسته شود.

پنجم، صاحب آن نظم را در اول یا آخر، یاد کند و فاتحه و تکبیر گوید.
پنجم در اول یا آخر شعر از نام شاعر آن شعر یاد کند و برای او فاتحه ای بخواند.

 

بخوان و حفظ کن (به گیتی، بِه از راستی، پیشه نیست)

در جهان هیچ کاری بهتر از راستی و درستی نیست و هیچ فکری از دروغ و ناراستی بدتر نیست.

دروغ گفتن نشانه‌ی بیچارگی است و برای بیچارگان باید گریه کرد.

هرکسی که دروغ می‌گوید ظالم و بی‌خرد است.

همیشه راست گو باش که از راست گویی هیچ وقت ضرری به انسان نمی‌رسد.

هر کسی که به تو دروغ می‌گویید او را دشمن جان خود بدان

در راست گویی و درست کاری برای ما باز است چرا با لجبازی باید به سمت دروغ گویی و بد کاری پیش برویم؟

با کسی که دروغ می‌گوید دوستی نکن همان گونه که با انسان‌های ناپاک دوستی نمی‌کنی/